Kataraktada gavhar almashtirish: xavflar va kam uchraydigan asorat – UGH sindromi

Uveit-Glaukoma-Gifema (UGH) sindromi nima?

Kataraktani olib tashlash va intraokulyar linzani (IOL) implantatsiya qilish oftalmologiyada eng ko‘p bajariladigan jarrohlik muolajalaridan biri bo‘lib, millionlab odamlarning ko‘rish qobiliyatini sezilarli darajada yaxshilaydi. Biroq, har qanday tibbiy aralashuv singari, u ham kam bo‘lsa-da, ma'lum xavflarni o‘z ichiga oladi. Bunday kam uchraydigan asoratlardan biri Uveit-Glaukoma-Gifema (UGH) sindromidir.

UGH sindromi intraokulyar linza va ko‘zning qo‘shni uveal tuzilmalari, masalan, rangdor parda (radujka) va siliar tana o‘rtasidagi mexanik ishqalanish natijasida yuzaga keladigan holatdir [2]. Bu ishqalanish simptomlar triadasiga olib kelishi mumkin: uveit (uveal traktning yallig‘lanishi), glaukoma (ko‘z ichki bosimining ko‘tarilishi) va gifema (ko‘zning oldingi kamerasiga qon quyilishi) [2].

UGH sindromi rivojlanishining asosiy sababi ko‘pincha IOLning noto‘g‘ri joylashuvi yoki fiksatsiyasi hisoblanadi. Xususan, intraokulyar linzaning gaptikasi (tayanch elementlari) assimetrik fiksatsiya qilinganda yoki u kapsula qopchasi o‘rniga siliar egatga tasodifan joylashtirilganda, ko‘z to‘qimalari bilan doimiy kontakt va mexanik ta'sirlanish yuzaga kelishi mumkin [2]. Bu doimiy kontakt yallig‘lanishga, qon tomirlarining shikastlanishiga va ko‘z ichki suyuqligining chiqib ketishining buzilishiga olib keladi, bu esa UGHning xarakterli belgilarini keltirib chiqaradi.

Simptomlar va klinik manzara

UGH sindromi simptomlari gavhar almashtirish operatsiyasidan so‘ng darhol emas, balki oylar yoki hatto yillar o‘tib namoyon bo‘lishi mumkin. Masalan, tasvirlangan klinik holatda 80 yoshli erkakda kataraktani olib tashlash bo‘yicha asoratsiz o‘tgan operatsiyadan taxminan 30 oy o‘tgach, progressiv ko‘z gipertenziyasi rivojlangan [2].

UGH sindromining asosiy namoyon bo‘lishi quyidagilarni o‘z ichiga oladi:

• Progressiv ko‘z gipertenziyasi: Standart terapiyaga chidamli bo‘lishi mumkin bo‘lgan ko‘z ichki bosimining ko‘tarilishi [2].
• Gifema: Ko‘zning oldingi kamerasida qon paydo bo‘lishi, bu ayniqsa jismoniy zo‘riqishdan keyin yoki ertalab qizil dog‘ yoki qon sathi sifatida ko‘rinishi mumkin [2].
• Ko‘rish qobiliyatining pasayishi: Qon quyilishi, yallig‘lanish yoki ko‘z ichki bosimining ko‘tarilishi natijasida ko‘rish o‘tkirligining yomonlashishi [2].

Mazkur holatda bemor dastlab mahalliy antiglaukomatoz terapiya olgan, ammo u kutilgan natijani bermagan va bir muncha vaqt o‘tgach, unda gifema va ko‘rish qobiliyatining yanada pasayishi kuzatilgan, bu esa chuqurroq tekshiruv o‘tkazishga sabab bo‘lgan [2].

UGH sindromi diagnostikasi

UGH sindromini aniq tashxislash kompleks yondashuvni va maxsus oftalmologik usullardan foydalanishni talab qiladi. Tadqiqotda tasvirlangan klinik holatda diagnostika jarayoni bir necha bosqichni o‘z ichiga olgan [2]:

• Yoriqli chiroq (shchelevaya lampa) yordamida ko‘zdan kechirish: Yoriqli chiroq yordamida ko‘zdan kechirilganda bemorda IOLning burun tomoniga qarab o‘rtadan siljishi (detsentratsiya) aniqlangan [2]. Bu kuzatuv linzaning noto‘g‘ri joylashganligini ko‘rsatadi, bu esa mexanik ishqalanishga sabab bo‘lishi mumkin.
• Gonioskopiya: Ko‘zning oldingi kamerasi burchagini tekshirishning ushbu usuli pastki burchakda yaqqol pigmentatsiyani ko‘rsatdi [2]. Pigmentatsiya IOLning doimiy mexanik ta'siri tufayli rangdor pardadan pigment ajralib chiqishi natijasidir.
• Oldingi segmentning optik kogerent tomografiyasi (OKT-OS): OKT-OS tashxisni tasdiqlash uchun hal qiluvchi vosita bo‘lib chiqdi. U IOLning qiyaligini va rangdor pardaning orqa yuzasi bilan intraokulyar linzaning burun gaptikasi o‘rtasidagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri kontaktni ko‘rsatdi [2]. Ushbu usul IOLning aniq holatini va uning atrof-muhit tuzilmalari bilan o‘zaro ta'sirini yuqori aniqlik bilan vizualizatsiya qilishga imkon beradi, bu esa shikastlanishning mexanik xususiyatini tasdiqlaydi.

Ushbu usullarning kombinatsiyasi bemorda UGH sindromi rivojlanishining aniq mexanizmini belgilashga imkon berdi, bu esa samarali davolash strategiyasini tanlash uchun kalit hisoblanadi [2].

Davolash yondashuvlari va natijalar

UGH sindromini davolash mexanik ta'sirlanish sababini bartaraf etish va uning oqibatlarini to‘xtatishga qaratilgan. Mahalliy antiglaukomatoz terapiya kabi konservativ davolash samarasiz bo‘lgan hollarda jarrohlik aralashuvi talab etiladi [2].

Tasvirlangan klinik holatda UGH sindromi tashxisi tasdiqlangandan so‘ng, bemorga kompleks jarrohlik davolash o‘tkazildi, u quyidagilarni o‘z ichiga oldi [2]:

• Siljigan gaptikani repozitsiya qilish: Asosiy bosqich IOL gaptikasini to‘g‘ri holatga — kapsula qopchasiga qaytarish bo‘ldi. Bu linza va uveal tuzilmalar o‘rtasidagi mexanik ishqalanish manbasini bartaraf etadi [2].
• Ahmed klapanini implantatsiya qilish: Glaukoma tufayli sezilarli darajada ko‘tarilgan ko‘z ichki bosimini nazorat qilish uchun Ahmed klapani implantatsiya qilindi. Ushbu drenaj qurilmasi ortiqcha ko‘z ichki suyuqligini chiqarib tashlashga yordam berib, bosimni pasaytiradi [2].
• Pars plana orqali naycha kiritish: Qo‘shimcha ravishda pars plana orqali naycha kiritildi, bu ham ko‘z ichki bosimini normallashtirishga va suyuqlik chiqishini yaxshilashga yordam beradi [2].

O‘tkazilgan jarrohlik aralashuvidan so‘ng bemorning ahvoli sezilarli darajada yaxshilandi, bu UGH sindromini diagnostika qilish va davolashda mexanizmga yo‘naltirilgan yondashuvning samaradorligini tasdiqlaydi [2]. Mexanik ta'sirlanishni bartaraf etish va ko‘z ichki bosimini normallashtirish ko‘z funksiyasini tiklash va keyingi asoratlarning oldini olish uchun kalit hisoblanadi.

Erta diagnostika va ixtisoslashtirilgan yondashuvning ahamiyati

Intraokulyar linza gaptikasining assimetrik fiksatsiyasi tufayli kelib chiqqan UGH sindromi holati operatsiyadan keyingi puxta kuzatuv va gavhar almashtirish operatsiyasidan keyin bemorlarning har qanday shikoyatlariga ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo‘lish muhimligini ta'kidlaydi. UGH sindromi kam uchraydigan asorat bo‘lsa-da, uning o‘z vaqtida tashxislanishi va davolanishi ko‘rish qobiliyatini saqlab qolish va qaytarib bo‘lmaydigan shikastlanishlarning oldini olish uchun juda muhimdir [2].

Ushbu holatdan olingan klinik saboq diagnostika va davolashda mexanizmga yo‘naltirilgan yondashuvni qo‘llash zarurligidan iborat. Bu shuni anglatadiki, muvaffaqiyatli natija uchun nafaqat simptomlarni (glaukoma, gifema) davolash, balki asosiy sababni — bu holda IOLning mexanik ishqalanishini aniq belgilash muhimdir [2]. Oldingi segment OKT kabi zamonaviy vizualizatsiya usullaridan foydalanish IOLning holatini va uning atrof-muhit to‘qimalari bilan o‘zaro ta'sirini batafsil baholashga imkon beradi, bu esa samarali jarrohlik rejalashtirish va muammoni bartaraf etishning kalitidir [2].

Gavhar almashtirish operatsiyasini o‘tkazgan bemorlar yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan, garchi kam uchrasa ham, asoratlar haqida va ko‘rish qobiliyatining pasayishi, ko‘zning qizarishi, og‘riq yoki ko‘z ichki bosimining ko‘tarilishi kabi simptomlar paydo bo‘lganda darhol shifokorga murojaat qilish zarurligi haqida xabardor qilinishi kerak. UGH sindromini erta aniqlash va adekvat davolash prognozni va hayot sifatini sezilarli darajada yaxshilashi mumkin.

Manbalar

• [1] Feasibility and safety of surgery for coronary artery disease and gastrointestinal malignancy: a propensity score matching analysis. (Yevropa tibbiyot tadqiqotlari jurnali, 2026) https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41519754/
• [2] Uveitis-Glaucoma-Hyphema Syndrome Secondary to Asymmetric Intraocular Lens (IOL) Haptic Fixation: A Clinical Lesson in Mechanism-Based Diagnosis and Treatment. (Cureus, 2026) https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42256830/
• [3] Intravascular Lithotripsy-Assisted Stenting of Supraceliac Coral Reef Aorta Using a Partially Deployed WALLSTENT for Temporary Embolic Protection: A Case Report. (Xalqaro qon tomir kasalliklari mutaxassisi, 2026) https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42220106/
• [4] Application value of resting-state fMRI in preoperative lateralization of language areas in epilepsy with left-sided epileptogenic foci. (Nevrologiya sohasidagi chegaralar, 2026) https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42358935/
• [5] Laparoscopic removal of swallowable intragastric balloon and conversion to Roux-en-Y gastric bypass with concurrent hiatoplasty: a case report. (Jarrohlik holatlari bo‘yicha hisobotlar jurnali, 2026) https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42434064/
• [6] Intractable epilepsy before and/or after awake functional mapping-based surgery for IDH-mutant grade 2 glioma: a consecutive series of 105 patients. (Neyroxirurgiya jurnali, 2026) https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42102408/
• [7] Utility and limitations of cortico-cortical evoked potentials in pediatric resective epilepsy surgery: illustrative case. (Neyroxirurgiya jurnali. Holatlardan saboqlar, 2026) https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42546352/
• [8] A stereotactic laser interstitial thermal therapy strategy to flank dense calcifications within epileptogenic lesions: illustrative case. (Neyroxirurgiya jurnali. Holatlardan saboqlar, 2026) https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42258890/

Ushbu maqolada keltirilgan ma'lumotlar faqat ma'lumotnoma xarakteriga ega va shifokorning professional maslahati o‘rnini bosa olmaydi. Diagnostika va davolash uchun har doim malakali mutaxassisga murojaat qiling.