Suyak iligi transplantatsiyasi (SIT) zamonaviy gematologiya va onkologiyada qo'llaniladigan eng murakkab yuqori texnologik aralashuv hisoblanadi. Ushbu davolash usuli bemorning shikastlangan qon yaratish tizimini sog'lom o'zak hujayralari yordamida tiklashga qaratilgan. Garchi tibbiyot amaliyotida nishonli terapiya (target terapiya), immunomodulyatorlar yoki purin analoglarini qo'llash kabi muqobil yondashuvlar doimiy ravishda rivojlanib borayotgan bo'lsa-da [3], SIT og'ir qon kasalliklarida tuzalish uchun ko'pincha yagona radikal imkoniyat bo'lib qolmoqda.
Suyak iligi transplantatsiyasiga asosiy ko'rsatmalar
SIT o'tkazish uchun ko'rsatmalar qon tizimining xavfli va xavfsiz patologiyalarining keng spektrini, shuningdek, ba'zi genetik buzilishlar va og'ir immunitet tanqisliklarini qamrab oladi. Muolajaning asosiy maqsadi — suyak iligidagi kasal, o'sma yoki nuqsonli hujayralarni sog'lom donorlik yoki bemorning o'zidan saqlab qolingan hujayralar bilan almashtirishdir.
- Standart kimyoterapiya barqaror remissiyani kafolatlamaydigan o'tkir va surunkali leykozlar (leykemiya).
- Aplastik anemiya va suyak iligi yetishmovchiligining boshqa sindromlarining og'ir shakllari.
- Ko'p sonli miyeloma va limfomalarning turli turlari.
- Bolalarda irsiy moddalar almashinuvi buzilishlari va birlamchi immunitet tanqisligi holatlari.
Transplantatsiya turlari va donorni tanlash
O'zak hujayralar manbai va genetik moslikka qarab, muolajaning bir nechta asosiy turlari ajratiladi. Avtologik transplantatsiya bemorning o'z o'zak hujayralaridan foydalanishni nazarda tutadi, ular agressiv kimyoterapiya kurslaridan oldin oldindan olinadi va muzlatiladi. Allogen transplantatsiya mos keluvchi donordan — qarindosh yoki xalqaro registrdan olingan notanish ko'ngillidan hujayralarni ko'chirib o'tkazishni nazarda tutadi.
Nevrologiya va boshqa fanlarda shifokorlar yo'ldosh terapiya va asoratlar xavfini (masalan, transplantat-xo'jayinga qarshi reaksiyalar profilaktikasi yoki qat'iy parhezlardagi metabolik buzilishlar [3, 6]) qat'iy baholaganlari kabi, gematologlar ham retsipiyentning immunologik holatini sinchkovlik bilan baholaydilar. Donorni tanlash transplantat rad etilish xavfini minimallashtirish uchun HLA tizimi bo'yicha batafsil tiplashni talab qiladi.
Muolajaga tayyorgarlik bosqichlari
Tayyorgarlik bosqichi yoki konditsionerlash butun muolaja muvaffaqiyatida hal qiluvchi rol o'ynaydi. U ikkita asosiy vazifani ko'zlaydi: organizmda qolgan o'sma hujayralarini yo'q qilish va donorlik materialining rad etilishini oldini olish uchun bemorning o'z immun tizimini bostirish.
- Kompleks tekshiruv: qarshi ko'rsatmalarni istisno qilish uchun yurak-qon tomir, nafas olish va ayirish tizimlari funksiyasini baholash.
- Konditsionerlash rejimi: nurlanish terapiyasi bilan birgalikda yoki usiz yuqori dozali kimyopreparatlarni tayinlash.
- Infeksiya o'choqlarini sanatsiya qilish: og'iz bo'shlig'ini to'liq sanatsiya qilish, surunkali yallig'lanish jarayonlarini davolash, chunki bemorning immuniteti vaqtincha to'liq bostirilgan bo'ladi.
Operatsiyadan keyingi davr va xavflar
O'zak hujayralar kiritilgandan so'ng darhol aplaziya deb ataladigan kritik davr boshlanadi, bunda qon ko'rsatkichlari minimal qiymatlargacha tushadi. Bemor qat'iy steril izolyatsiyaga, kuchli antibakterial, zamburug'larga qarshi va virusga qarshi preparatlarni qabul qilishga, shuningdek, qon komponentlarini muntazam quyishga muhtoj bo'ladi. Intensiv terapiyaning turdosh sohalaridagi zamonaviy klinik tadqiqotlar ko'rsatganidek, gomeostaz, suv-elektrolitlar balansi ustidan qat'iy nazorat va infeksion asoratlar profilaktikasi omon qolish va reabilitatsiyaning muvaffaqiyatiga bevosita ta'sir qiladi [2, 7].
Manbalar
- [1] Low-dose temozolomide combined with valproic acid in the treatment of an elderly patient with MGMT-methylated glioblastoma and multiple comorbidities: a case report. - PubMed
- [2] Serum Potassium and Mineralocorticoid Receptor Antagonists As Modifiers of Atrial Arrhythmia Recurrence After Catheter Ablation for Atrial Fibrillation. - PubMed
- [3] Transfusion-Associated Graft-Versus-Host Disease Risk and Transfusion Requirements After Cladribine in Multiple Sclerosis. - PubMed
- [4] Disease-modifying treatment preferences and decision-making in a multiple sclerosis randomized and observational clinical trial (DELIVER-MS). - PubMed
- [5] WATER II (80-150 mL) procedural outcomes. - PubMed
- [6] Corpus Callosotomy in LIS1 Lissencephaly: Postoperative Ketogenic Diet-Related Metabolic Derangements and Feeding Intolerance. - PubMed
- [7] Plasma and Platelet Transfusion Strategies in Critically Ill Children Following Severe Trauma. - PubMed
- [8] Development and validation of an explainable prediction model for post-stroke epilepsy in patients with ischaemic stroke following mechanical thrombectomy. - PubMed
Diskleymer: Ushbu maqolada taqdim etilgan ma'lumotlar faqat ma'lumotnoma xarakteriga ega va gematolog shifokorning ko'rikdan o'tkazadigan maslahati o'rnini bosmaydi.