Revmatoid artrit: zamonaviy davolash strategiyalari va xavfni nazorat qilish

Revmatoid artrit (RA) — bu bo'g'imlarni shikastlab, og'riq, shish, qotib qolish va vaqt o'tishi bilan bo'g'imlarning yemirilishiga olib keladigan surunkali otoimmün kasallikdir. Biroq, uning ta'siri tayanch-harakat tizimi doirasidan chiqib ketib, organizmning turli tizimlarini qamrab oladi va yo'ldosh kasalliklar rivojlanish xavfini sezilarli darajada oshiradi. RA ni davolashning zamonaviy yondashuvlari nafaqat yallig'lanishni kamaytirish va bo'g'imlar yemirilishining oldini olishga, balki tizimli asoratlarni boshqarishga ham qaratilgan bo'lib, bu majmuali va individual strategiyani talab qiladi [7].

Revmatoid artritni davolash asoslari: bazis yallig'lanishga qarshi dorilar

Revmatoid artritni davolash asosi bazis yallig'lanishga qarshi dorilar (BYQD) yoki kasallikni o'zgartiruvchi antitrevmatik dorilar (DMARDs) hisoblanadi. Ushbu dorilar kasallikning zo'rayishini sekinlashtiradi, yallig'lanishni kamaytiradi va bo'g'imlar shikastlanishining oldini oladi. Muayyan dori va davolash sxemasini tanlash har doim individual bo'lib, kasallikning og'irligiga, uning faolligiga, yo'ldosh patologiyalarning mavjudligiga va bemorning terapiyaga javobiga bog'liq [7].

Qizig'i shundaki, DMARDs revmatoid artritga to'g'ridan-to'g'ri ta'sir qilishdan tashqari, boshqa otoimmün kasalliklar rivojlanish xavfini kamaytirishda ham rol o'ynashi mumkin. Masalan, tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, DMARDs qabul qilayotgan RA bilan og'rigan bemorlarda qalqonsimon bezning otoimmün kasalliklari (QBO'K) rivojlanish xavfi kamayishi mumkin. RA va QBO'K umumiy genetik omillarga ega va RA bilan og'rigan bemorlar orasida QBO'K tarqalishi umumiy aholiga qaraganda yuqori. Biroq, Shvetsiyada o'tkazilgan yirik kogortali tadqiqot shuni ko'rsatdiki, RA tashxisidan keyin RA bilan og'rigan bemorlarda QBO'K rivojlanish chastotasi umumiy aholiga nisbatan (har 1000 kishi-yilga 4,6 ta) pastroq (har 1000 kishi-yilga 3,7 ta) bo'lgan, bu xavfning 19% ga kamayganiga to'g'ri keladi [1]. Bu DMARDs ning immunomodulyator ta'siri himoya ta'siriga ega bo'lishi mumkinligidan dalolat beradi.

Biologik va nishonli terapiya: yangi ufoblar

Standart DMARDs kasallik ustidan yetarli darajada nazoratni ta'minlamaydigan bemorlar uchun biologik DMARDs (bDMARDs) va nishonli sintetik DMARDs (tsDMARDs) qo'llaniladi. Ushbu dorilar RA rivojlanishida ishtirok etadigan immun tizimining o'ziga xos bo'g'imlariga yanada maqsadli ta'sir ko'rsatadi.

Biologik terapiyaning namunalaridan biri rituksimab bo'lib, B-hujayralarini kamaytirishga qaratilgan dori hisoblanadi. U refrakter revmatoid artritda, ya'ni boshqa davolash usullari kerakli natija bermagan holatlarda o'zining samaradorligini isbotlagan. B-hujayralarini kamaytirish strategiyasini yaxshilash, ehtimol, yaxshi klinik javoblarga erishish uchun belimumab kabi boshqa dorilar bilan ketma-ket terapiya yoki depletsiyani kuchaytirish hisobiga tadqiqotlar davom ettirilmoqda [6].

bDMARDs va tsDMARDs qo'llanilishi ularning RA bilan bog'liq bo'lgan yurak-qon tomir kasalliklari kabi tizimli xavflarga ta'siri kontekstida ham o'rganilmoqda [3].

Yo'ldosh xavflarni boshqarish: yurak-qon tomir kasalliklari

Revmatoid artrit yurak-qon tomir kasalliklari, jumladan miokard infarkti (MI) rivojlanish xavfini sezilarli darajada oshiradi. Koreyada o'tkazilgan milliy kogortali tadqiqot shuni ko'rsatdiki, RA bilan og'rigan bemorlarda RA bo'lmagan odamlarga qaraganda miokard infarkti rivojlanish xavfi deyarli 1,8 baravar yuqori. Bu yuqori xavf seropozitiv, shuningdek seronegativ RA bemorlarida ham kuzatiladi [3].

Ushbu foni hisobga olgan holda, RA ni majmuali davolash albatta yurak-qon tomir xavflarini faol boshqarishni o'z ichiga olishi kerak. Muhim jihatlardan biri RA bilan og'rigan bemorlarda tez-tez uchraydigan dislipidimiyani (lipid almashinuvining buzilishi) nazorat qilishdir. Lipid almashinuvi buzilishini davolash uchun ishlab chiqilgan statinlar yurak-qon tomir kasalliklari va o'lim darajasini pasaytirishda o'z samaradorligini isbotlagan. Ularning bevosita RA ning o'ziga ijobiy ta'siri isbotlanmagan bo'lsa-da, ular ushbu guruh bemorlarida yurak-qon tomir asoratlarining oldini olishda muhim rol o'ynaydi. Shuning uchun RA bilan og'rigan barcha bemorlarga muntazam ravishda lipid profilini tahlil qilish tavsiya etiladi va dislipidemiya aniqlanganda joriy tavsiyalarga muvofiq statinlar bilan terapiya buyurilishi kerak [2].

Individual yondashuv va majmuali strategiya

Revmatoid artritni muvaffaqiyatli davolash individual yondashuvni, uning holati va kasallik bosqichini hisobga olgan holda muayyan bemor uchun to'g'ri dori vositasini tanlashni talab qiladi [7]. RA ni davolash shunchaki bitta dorini buyurish emas, balki quyidagilarni o'z ichiga olishi mumkin bo'lgan majmuali strategiyadir:

• Terapiyani erta boshlash: Tegishli davolash qanchalik erta boshlansa, prognoz shunchalik yaxshi bo'ladi.
• Bosqichma-bosqich yondashuv: Yengil holatlar uchun yumshoqroq, yaxshi o'zlashtiriladigan yallig'lanishga qarshi vositalardan boshlab, og'ir kechganda yoki javob bo'lmaganda samaraliroq, ammo potentsial zaharliroq dorilarga o'tiladi [7].
• Uzoq muddatli terapiya: Oldingi choralarga javob bermaydigan bemorlar uchun sekin ta'sir qiluvchi, uzoq muddatli vositalar qo'llaniladi [7].
• Kortikosteroidlar: Zo'rayishlarni tezda bartaraf etish va yallig'lanishni kamaytirish uchun ishlatilishi mumkin, ammo ularning uzoq muddatli qo'llanilishi nojo'ya ta'sirlar tufayli cheklangan [7].
• Nofarmakologik usullar: Fizioterapiya, davolash jismoniy tarbiyasi, ortezlar va zarurat bo'lganda jarrohlik aralashuvi.
• Psixologik qo'llab-quvvatlash: Surunkali kasallikka moslashishda yordam berish.

Davolashning maqsadi — remissiyaga yoki kasallikning past faolligiga erishish, hayot sifatini yaxshilash, bo'g'imlar faoliyatini saqlab qolish va tizimli asoratlarning oldini olishdir.

Manbalar

1. Disease-modifying antirheumatic drugs and risk of thyroxine-treated autoimmune thyroid disease in patients with rheumatoid arthritis. (Revmatoid artrit bilan og'rigan bemorlarda bazis yallig'lanishga qarshi dorilar va tiroksin bilan davolashni talab qiladigan qalqonsimon bezning otoimmün kasalligi xavfi.)
2. Statins in rheumatology. (Revmatologiyada statinlar.)
3. Rheumatoid arthritis and risk of myocardial infarction: A nationwide cohort study. (Revmatoid artrit va miokard infarkti xavfi: umummilliy kogortali tadqiqot.)
4. Improving B-cell depletion in systemic lupus erythematosus and rheumatoid arthritis. (Tizimli qizil yugurik va revmatoid artritda B-hujayralarini depletsiyasini yaxshilash.)
5. Which antirheumatic drug? (Qaysi antitrevmatik dori?)

Ushbu maqolada keltirilgan ma'lumotlar faqat ma'lumot olish uchun mo'ljallangan va o'z-o'ziga tashxis qo'yish yoki o'z-o'zini davolash uchun ishlatilmasligi kerak. Tashxis qo'yish va optimal davolash rejasini tanlash uchun har doim malakali tibbiy mutaxassisga murojaat qiling.