Psoriatik artrit (PsA) — psoriaz bilan og'rigan bemorlarning taxminan 25-30 foizida rivojlanadigan tayanch-harakat apparatining surunkali yallig'lanish kasalligi [1, 5]. Bu nafaqat teriga, balki periferik bo'g'imlarga, umurtqa pog'onasiga, shuningdek, paylarning yopishish joylariga ham ta'sir qiluvchi tizimli patologiya [3]. Alomatlarni o'z vaqtida aniqlash qaytarib bo'lmaydigan o'zgarishlarning oldini olishda muhim rol o'ynaydi [1].
Psoriatik artritning asosiy alomatlari
Kasallikning klinik manzarasi xilma-xilligi bilan ajralib turadi. Ko'pincha bo'g'imlarning shikastlanishi teri qipiqlari paydo bo'lganidan bir necha yil o'tgach rivojlanadi, ammo alomatlar bir vaqtning o'zida yuzaga kelishi yoki hatto dermatologik ko'rinishlardan oldin bo'lishi mumkin [5].
- Qo'l, oyoq, tizza yoki umurtqa pog'onasi bo'g'imlarida og'riq, shish va harakatning cheklanishi.
- Entezit — paylar va boylamlarning suyaklarga yopishish joylarida yallig'lanish bo'lib, palpatsiya qilganda og'riq bilan birga keladi [1].
- Daktilit («sosiskasimon» yallig'lanish) — qo'l yoki oyoqning bitta barmog'ining, qo'shni barmoqlardan farqli o'laroq, bir tekisda shishishi [1].
- Tizimli ko'rinishlar, shu jumladan surunkali charchoq va uyqu buzilishi [3].
Tashxis qo'yish va fanlararo yondashuvning roli
PsA tashxisini qo'yish uchun maxsus laboratoriya testlari mavjud emasligi sababli, shifokorlar klinik ko'rinishlar va instrumental usullarga tayanadilar [1, 5]. Terida o'zgarishlari bor bemorlarga birinchi bo'lib dermatologlar duch kelishadi, shuning uchun ularning bo'g'im alomatlarini muntazam ravishda kuzatib borishi juda muhimdir [1, 2]. Entezit va daktilitda tashxisni aniqlashtirish uchun ultratovush tekshiruvi (UTT) va magnit-rezonans tomografiya (MRT) faol qo'llaniladi [1]. Dermatologlar va revmatologlarning yaqin hamkorligi patologiyani erta bosqichda aniqlash imkonini beradi [4, 5].
Zamonaviy davolash usullari
Psoriatik artritni kech davolash suyak va bo'g'imlarning progressiv vayron bo'lishiga, nogironlikka va hayot sifatining pasayishiga olib keladi [1, 4]. Terapiya uzoq muddatli xarakterga ega bo'lib, yallig'lanishni bostirishga va kasallikning rivojlanishini to'xtatishga qaratilgan [2].
- Tizimli yallig'lanish faolligini nazorat qilish uchun immunosupressiv va bazis terapiya [2].
- Asosiy yallig'lanishga qarshi sitokinlarni blokirovka qilishga qaratilgan gen-muhandislik biologik preparatlarini qo'llash.
- Hamroh patologiyalarni (urak-qon tomir kasalliklari, semirish, metabolik sindrom) hisobga oladigan birlashtirilgan yondashuv [3].
Hamroh kasalliklarni hisobga olish
PsA bo'g'imlarning alohida zararlanishi sifatida emas, balki hamroh patologiyalarning og'ir yuki bilan bog'liq bo'lgan tizimli kasallik sifatida qaraladi [3]. Bemorlarda ko'pincha qandli diabet, ichakning yallig'lanish kasalliklari, yurak-qon tomir buzilishlari va kayfiyatning buzilishi aniqlanadi [3]. Bemorlarni kompleks boshqarish uzoq muddatli prognozlarni yaxshilash uchun barcha hamroh xavf omillarini nazorat qilishni talab qiladi [3].
Manbalar
- 1. Enthesitis and Dactylitis in Psoriatic Disease: A Guide for Dermatologists
- 2. Psoriatik artrit for the dermatologist
- 3. Managing comorbidities in psoriatic arthritis: A state-of-the-art approach to integrated care
- 4. The rheumatology/dermatology collaboration
- 5. Management of psoriatic arthritis: should the interaction between dermatologists and rheumatologists in clinical practice be intensified?
Diskleymer: Ushbu maqolada taqdim etilgan ma'lumotlar faqat ma'lumot olish uchun mo'ljallangan va revmatolog yoki dermatologning shifokor ko'rigi o'rnini bosa olmaydi.